Međunarodni dan dece obolele od raka, koji se obeležava svakog 15. februara, 2026. godine obeležava završetak trogodišnje kampanje pod sloganom „Od izazova do promene“, koja je usmerena na pokazivanje, merenje i isticanje uticaja globalnih napora da se obezbedi jednak pristup lečenju i nezi za svu decu obolelu od raka.
Maligne bolesti kod dece čine od 0,4 do 4% svih malignih bolesti u opštoj populaciji širom sveta i predstavljaju vodeći uzrok smrtnosti dece i adolescenata uzrasta od 0 do 19 godina. Prema procenama Međunarodne agencije za istraživanje raka (IARC) iz 2022. godine više od 275.000 dece godišnje oboli od nekog oblika raka, dok više od 105.000 dece umre od ove bolesti. Ukoliko se ne unaprede pristupi zdravstvenim uslugama i lečenju, očekuje se do 2050. godine dalji porast broja obolele i umrle dece od malignih bolesti.
U Republici Srbiji maligne bolesti kod dece i adolescenata čine oko 1% ukupnog broja novoobolelih od raka. Prema podacima Registra za rak Instituta za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut“ tokom 2024. godine registrovano je 346 novoobolele dece uzrasta od 0 do 19 godina, sa stopom incidencije od 27,0 na 100.000, dok su 42 deteta preminula (stopa mortaliteta 3,28 na 100.000). Najčešće dijagnoze u dečjem uzrastu bile su leukemije, tumori mozga, limfomi i tumori koštano-zglobnog sistema, koji zajedno čine oko dve trećine svih malignih bolesti u detinjstvu. Najveći broj obolelih i umrlih registrovan je u uzrastu od 15 do 19 godina.
U visokorazvijenim zemljama stopa preživljavanja dece obolele od raka dostiže oko 80%, dok je u zemljama sa ograničenim resursima ona značajno niža i iznosi 20%.
Na osnovu podataka Registra za rak Zavod za javno zdravlјe Pančevo, u Južnobanatskom okrugu je, posmatrajući poslednjih pet godina (2020-2024), godišnje je prosečno petoro dece obolevalo i jedno dete umiralo od malignih bolesti.
U 2024.godini od malignih bolesti je obolelo jedno dete, uzrasta 0-4 godine i umrlo jedno dete uzrasta 5-9 godina. Najčešći maligni tumori kod dece u našem okrugu su akutne leukemije i limfomi, maligne bolesti lokalizovane na mozgu, kostima, mekim tkivima, bubrezima, polnim organima i žlezdama.
Rano otkrivanje malignih bolesti kod dece
Razlike u preživljavanju dece obolele od raka nisu posledica samo bolesti, već i pristupa ranoj dijagnostici, lečenju i podršci. Petnaesti februar podseća da borba protiv raka traje svakog dana i da svako dete zaslužuje pravovremenu dijagnozu, kvalitetno lečenje i šansu za zdravu budućnost.
Ostvarenje poboljšanog ishoda programa koji podstiču adekvatan pristup u blagovremenom prepoznavanju i preciznoj dijagnostici malignih bolesti kod dece moguće je kao kolektivni cilј (koji podrazumeva zajedničku akciju) državnih institucija i udruženja roditelјa i građana.
Posebna uloga roditelјa i izabranog lekara/pedijatra je u prepoznavanju „alarmantnih simptoma“:
- uporan bol (naročito glavobolјe praćenje jutarnjim povraćanjem ili dugotrajan bol u kostima, zglobovima, leđima i nogama, praćen otokom),
- duži osećaji mučnine sa ili bez povraćanja ili povraćanje bez mučnine,
- neobjašnjiv, kontinuiran, gubitak težine,
- konstantan umor i vidlјivo bledilo,
- izražene modrice (hematomi), krvarenja, otoci ili ospa,
- kontinuirane, duge ili česte infekcije (zapalјenja),
- blago povišena telesna temperatura koja traje ili se vraća, bez jasnog uzroka;
- uvećani limfni čvorovi (primetni kao kvržice ili zadeblјanja u trbuhu, vratu, pazuhu, preponama, grudnom košu…),
- promene na očima ili u vidu (npr. beličasta sjajna tačka iza zenice),
- uvećan obim ili zapremina glave i drugi znaci i tegobe.
Faktori i ponašanje koji doprinose prevenciji i/ili lečenju raka kod dece
Među protektivnim faktorima u prevenciji i/ili lečenju malignih bolesti kod dece (ili koji se primenjuju u dečijem/adolescentskom uzrastu a odnose se na prevenciju hroničnih obolјenja tokom celog života) izdvajaju se:
- dojenje kao najbolјi izbor;
- neizlaganje duvanskom dimu (pasivno i aktivno) i drugim duvanskim proizvodima;
- neizlaganje zagađenjima iz životne sredine (hemijskim i nehemijskim, uklјučujući jonizujuća i nejonizujuća zračenja);
- ishrana bogata voćem, povrćem i vlaknima;
- ograničena upotreba šećera, konditorskih proizvoda i ultraprerađene hrane i napitaka;
- redovna fizička aktivnost;
- imunizacija dece, posebno protiv hepatitisa u uzrastu odojčeta (smanjuje se rizik od hepatocelularnog karcinoma) i HPV imunizacija kod oba pola, od 9 do 19 godina (sprečava rak grlića materice kod žena i rak struktura usne duplјe i završnog dela debelog creva kod oba pola i rak penisa kod muškaraca);
- razvijanje zdravih navika od najranijeg uzrasta (gde se svrstava i redovno odlaženje na sistematske i preventivne preglede) i kontinuirano obrazovanje o zdravim stilovima života.
Iako je dijagnoza maligne bolesti kod deteta izuzetno teška za porodicu, važno je istaći da je veliki deo malignih bolesti u dečjem uzrastu danas izlečiv, naročito kada se bolest otkrije na vreme i lečenje započne blagovremeno i u adekvatnim uslovima.
Zavod za javno zdravlje Pančevo
Više informacija na:
https://www.zjzpa.org.rs/medjunarodni-dan-dece-obolele-od-raka-15-februar-2026-godine/
