Zavod za javno zdravlje Pančevo: CENTAR ZA PREVENCIJU I KONTROLU BOLESTI, NEDELJA IMUNIZACIJE

Pančevo, 17. April 2019:
Nedelja imunizacije u Evropskom regionu Svetske zdravstvene organizacije „ Vakcine deluju, štiteći nas sve zajedno“ 24-30.4. 2019. godine Centar za prevenciju i kontrolu bolesti Zavoda za javno zdravlje Pančevo, zajedno sa koordinatorima imunizacije i saradnicima mreže osam domova zdravlja, dve opšte bolnice, tri specijalne bolnice kao i tokom svih ovih godina realizovaće timsku aktivnost – reviziju vakcinalnih kartona, pružanje stručnometodološke pomoći svim učesnicima u izvođenju imunizacije i informisanje medija, zdravstvenih radnika, donosioca odluka i opšte populacij o značaju imunizacije u cinju usvajanja znanja i izgradnje pozitivnih stavova ka imunizaciji. Ove godine obeležava se četrnaesta po redu nedelja imunizacije u Evropskom regionu Svetske zdravstvene organizacije pod sloganom „ Vakcine deluju, štiteći nas sve zajedno“ i učešće su uzele sve zemlje regiona, kao i globalno, a fokus je povećanje obuhvata povećanjem svesti o značaju imunizacije u svim životnim dobima i ciljnim grupama. Imunizacija je rezultat kolektivne odgovornosti. Učinite sve da Vi i članovi Vaše porodice budete pravovremeno i potpuno vakcinisani. Vakcine su vremenom postale žrtve svoga uspeha, jer se ne “vide“ oboleli , već samo oni koji nisu imali priliku da obole od bolesti protiv kojih su vakcinisani. Imunizacija je jedna od najuspešnijih javnozdravstvenih inicijativa. Imunizacijom se preveniraju bolesti, komplikacije i smrtni ishodi od vakcinama preventabilnih bolesti među kojima su dečija paraliza, difterija, tetanus, veliki kašalj, hepatitis B, morbili, zaušci, rubela, neke vrste zapaljenja pluća, prolivi izazvani rotavirusom i rak grlića materice. Svake godine se registruje dva do tri miliona smrtnih ishoda od pneumokoknih infekcija, rotavirusnih infekcija, difterije, tetanusa, velikog kašlja, malih boginja kod nevakcinisanih lica, među kojima je najviše dece ispod 5 godina života. Imunizacija je doprinela iskorenjivanju velikih boginja i doprinosi iskorenjivanju dečije paralize. Prema podacima SZO ukupan broj prijavljenih slučajeva poliomijelitisa na globalnom nivou u 2018. godini iznosio je 33 u odnosu na 22 koliko je prijavljeno u 2017. godini. Svi slučajevi su izazvani tipom 1 divljeg virusa poliomijelitisa, a poslednji slučajevi izazvani tipom 3 registrovani su 2012. godine. Polio se endemski i dalje održava u tri zemlje (Pakistan, Avganistan i Nigerija). Tip 2 virusa dečije paralize se ne registruje od 1999. godine u svetu, a od aprila 2016. godine sve zemlje koje u svojim programima imunizacije primenjuju oralnu polio vakcinu isključili su iz dalje primene vakcinu koja sadrži vakcinalni polio virus tip 2. U 2019. godini navršava se 21 godina od poslednjeg registrovanog autohtonog slučaja dečije paralize izazvanog divljim poliovirusom u Evropskom regionu SZO (Turska 1998.). Sve zemlje regiona stekle su status zemalja bez poliomijelitisa u junu 2002. godine. Pre uvođenja vakcine protiv malih boginja, koja je u primeni skoro 50 godina, procenjuje se da je godišnje umiralo od ove bolesti oko 2,6 miliona osoba. U 2017. godini, 85% dece u svetu je primilo jednu dozu vakcine protiv malih boginja do svog drugog rođendana, u odnosu na 73% 2000. godine. U istom periodu je registrovana i redukcija smrtnih ishoda za 85%. Kod jednog deteta od dvadeset obolelih, male boginje izazivaju zapaljenje pluća, a od svakih hiljadu dece 2 koja dobiju male boginje, jedno ili dvoje će umreti. U prethodnoj godini u Evropskom regionu SZO prijavljeno je 82.596 slučajeva morbila u 47 od 53 zemlje, sa 72 smrtna ishoda, što je najveća zabeležena vrednost u poslednjoj deceniji (15 puta više u odnosu na 2016. godinu, a tri puta u odnosu na 2017. godinu). Najveće epidemije u Evropskom regionu SZO su registrovane u Ukrajini, Ruskoj federaciji, Rumuniji i Srbiji, a među zemljama EU u Rumuniji, Italiji, Poljskoj i Francuskoj, sa 35 smrtnih ishoda. Hospitalizovano je 61% obolelih. Do epidemija je došlo zbog pada obuhvata MMR vakcinom u opštoj populaciji, specijalnim populacionim grupama i teritorijama, prekida u snabdevanju vakcinama kao i nedovoljno osetljivog sistema nadzora. Epidemije sa 1000 i više slučajeva su registrovane u 7 od 53 zemlje. To su Ukrajina, Grčka, Gruzija, Francuska, Ruska Federacija, Italija i Srbija. Najveći broj obolelih se registruje u Ukrajini, a najveći broj smrtnih ishoda u Rumuniji (22), a zatimu u Ukrajini (15) i Srbiji (14). Na osnovu podataka Evropske verifikacione komisije za eliminaciju morbila/rubele, zaključno sa 2017. godinom u 43 od 53 zemlje Evropskog regiona SZO prekinuta je transmisija morbila, a u 37 taj prekid traje duže od 36 meseci, Iako se proces eliminacije morbila kontinuirano sprovodi u zemljama EU, i dalje se u oblastima sa niskim obuhvatom registruju epidemije u opštoj populaciji i među zdravstvenim radnicima. U 2018. godini registrovano je 4935 slučajeva morbila u Srbiji (stopa incidencije 70,3/100.000), bez teritorije srpskih enklava na Kosovu i Metohiji u kojima je registrovan 141 slučaj. Epidemija je počela u oktobru 2017. godine, najveća je u poslednjih 20 godina i u njoj su posle toliko godina registrovani smrtni ishodi. Najviša stopa incidencije od 319,6/100.000 zabeležena je u Pčinjskom i Nišavskom okrugu (315,5/100. 000), a potom slede Raški sa 179,4/100.000 i grad Beograd sa 93,9/100.000. Većina obolelih osoba (93%) je bila nevakcinisana, nepotpuno vakcinisana ili sa nepoznatim vakcinalnim statusom. Najviša specifična stopa incidencije je u uzrastu ispod godinu dana života (597/100.000), a potom u uzrastu 1-4 godine (258/100.000) i u uzrastu 35-39 godina (223/100.000). Od ukupnog broja obolelih, 1659 (33,6%) je bilo hospitalizovano, a komplikacije su registrovane kod 37% obolelih. Od komplikacija najučestalija je bila dijareja koja je registrovana kod 1317 osoba (26,7%), zatim pneumonija kod 485 (9,8%), otitis media kod 18 (0,4%) i encefalitis kod dvoje (0,04%). U 2018. godini prijavljeno je 14 smrtnih ishoda (stopa mortaliteta 0,2/100. 000, Lt 0,3%). Najveća specifična stopa mortaliteta je registrovana kod mlađih od 1 godine (1,6/100.000), potom u uzrastu 1-4 godine (1,1/100.000), kao i u uzrastu 30-34 godine (0,8/100.000). I dalje je neophodno raditi na osnovnim strategijama prema planu aktivnosti eliminacije morbila: dostizanju i održavanju obuhvata preko 95% u svim administrativnim jedinicama, dostizanju i održavanju indikatora kvaliteta u aktivnom nadzoru i sprovođenju dopunske imunizacije nevakcinisanih i nepotpuno vakcinisanih lica, kako bi se dostigao cilj eliminacije morbila u najmanje 5 regiona SZO do kraja 2020. godine. Dramatičan pad obolevanja od vakcinama preventabilnih bolesti doveli su do toga da se neke zarazne bolesti smatraju delom prošlosti u Evropi. Nasuprot tome, blizu milion osoba u Evropskom regionu SZO nije vakcinisano osnovim vakcinama i bolesti koje se mogu prevenirati vakcinacijom kontinuirano izazivaju obolevanje, komplikacije/ sekvele i čak smrtne ishode. U prethodnim godinama, zemlje Evropskog regiona su suočene sa epidemijama malih boginja, rubele, zaušaka koje se javljaju kod osetljive populacije koja nije vakcinisana ili nije vakcinisana na vreme. Kako zarazne bolesti ne poznaju granice epidemije se šire iz zemlje u zemlju. Dobro funkcionisanje imunizacionog sistema je jedan od ključnih elemenata za snažan zdravstveni sistem i priprema zemlje za buduće javno zdravstvene izazove. Obuhvat 3 imunizacijom je jedan od indikatora dostupnosti primarne zdravstvene zaštite i procene kapaciteta zdravstvenog sistema. Obuhvat imunizacije na teritoriji Južnobanatskog okruga je u 2018. godini preko 95% u svim vakcinama i na nivou je petogodišnjeg proseka za JBO, osim vakcinacije MMR vakcinom (92,48%), Hepatitis B vakcinom u prvoj godini sa tri doze (92,80%) i Pneumokoknom konjugovanom vakcinom sa tri doze (84,19%) koja je od 2018. godine počela sa primenom. Ove godine nije dostignut obuhvat >95% za MMR vakcinu zbog odbijanja roditelja da se deca vakcinišu MMR vakcinom u DZ Kovin (18), DZ Pančevo (40), i DZ Bela Crkva (8) što je prijavljeo sanitarnoj inspekciji (66), ali je obuhvat veći u DZ Pančevo u 2018. godini nego 2017. godine (91,25%:83,37%), dok je u DZ Kovin manji nego 2017. godine (79,26%:86,27% ). Analizirajući vakcinama preventabilne bolesti u Južnobanatskom okrugu Difterija je eliminisana, zadnji slučaj oboljenja od Tetanusa novorođenčadi zabeležen je 1974. godine i nije registrovan ni jedan slučaj Tetanusa. Poznato je da je Južnobanatski okrug tetanogeno područje, a zbog razvijenosti poljoprivrede dolazi do velikog broja povreda. U toku 2018. godine je bilo 8898 povreda za 8% povređenih manje nego 2017. godine (8974), od toga je 7469 osoba primilo humani imunoglobulin, dato je 18082 doze vakcine protiv tetanusa što je za 3% manje nego 2017 (18662) a kod 3405 lica je aplikovano tri doze vakcine i HTIG. Veliki kašalj koji je sve do 2015. godine bio sveden na pojedinačna javljanja, i u 2015. godini imali smo 13 prijavljenih obolelih, u 2016. pet, u 2018. godini je bilo 13 što je za 11 više nego 2017. godine (2) i skoro dvostruko više u odnosu na petogodišnji prosek posmatranja (7,4). Ovakvo povećanje broja obolelih od pertusisa se beleži u odnosu na 2017. godini zato što je u 2018. godini bilo prijavljeno porodična epidemija Pertusisa sa tri obolela kao i nakon endemiziranja pertusisa na JBO i u Vojvodini, boljeg kliničkog prepoznavanja pojedinačnih slučajeva od strane pedijatra. Od toga laboratorijski su potvđena bila 11 slučaja pertusisa, a 2 su prijavljena na osnovu kliničke slike. Najviše obolelih je bilo u dobnoj grupi od 11-15 godina (6), zatim pd 5-10 (4) i od 0-4 godina bilo je tri prijave. Svi su bili vakcinisani za svoj uzrast (10), troje nisu vakcinisani – po uzrastu nisu bili planirani za vakcinaciju. Zahvaljujući visokom obuhvatu dece, vakcinom protiv dečje paralize od 1962.godine nije registrovan nijedan slučaj ovog oboljenja. Od aprila 1998.godine vrši se aktivni nadzor nad akutnim flakcidnim paralizama (AFP) i Poliomijelitisom. I tokom 2018. godine učestvujemo u nacionalnim programima: održavanje statusa zemlje bez poliomijelitisa koji sprovodimo kroz nadzor nad akutnom flakcidnom paralizom (AFP) prema metodologiji SZO na teritoriji Južnobanatskog okruga, kao i u eliminaciji tetanusa novorođenčadi, autohtonih malih boginja, kao i prevenciji kongenitalnog rubela sindroma, prema metodologiji SZO. U 2011. godini, 2012. 2012. i 2015. godini nismo imali ni jednu sumnju na AFP, u 2014. godine smo imali jednu prijavljenu sumnju na AFP, koja je bila negativna, kao i 2016. godine kada smo imali prijavljenu sumnju na AFP koja je stavljena pod aktivni nadzor i bila je negativna, dok u 2018. godini kao ni 2017. nije bilo sumnji. U Južnobanatskom okrugu 2018. godini u obuhvat vakcinom protiv dečije paralize bio je u primo vakcinaciji je 97,37%, u drugoj godini revakcinacija iznosi 96,22% , u sedmoj godini 98,59% , dok je obuhvat u 14. godini bio 96,89%. Od 1995. godine do 2013. godine u Južnobanatskom okrugu se ne registruje ni jedan prijavljen slučaj obolenja od morbila. Kako je 12.12.2014. potvrđen jedan slučaj morbila u Vršcu, odrađen je pooštren nadzor iste godine u DZ Vršac i Infektivno odelenje OB Vršac koji se sprovodio i u 2015. godini uz nulto dnevno izveštavanje do kraja Maja meseca 2015. godine. Zbog novonastale nepovoljne epidemiološke situaciji po pitanju morbila u Srbiji od 2016 i 2017. godine, prosleđivane su informacije sa pedloženim merama Nadzornim jedinicama domovima zdravlja JBO, OB Pančevo, OB Vršac i Sektoru za sanitarni nadzor i u 2018. godini. Uvidom u protokole utvrđeno je da 4 nije registrovano propuštanje slučajeva sumnje na morbile a da isti nisu prijavljeniprepoznati u zdravstvenom sistemu. Za razliku od 2015. i 2016. godine kada nije bilo prijavljenih obolelih od morbila u 2017. godini na teritoriji Južnobanatskog okruga registrovana su ukupno tri slučaja morbila, dva sa teritorije Pančeva i jedan sa teritorije Kovina. Svi su ostvarili kontakte sa potvrđenim slučajevima morbila u Beogradu i nisu zabeležni novi slučajevi sumnje/oboljenja među kontaktima obolelih. Broj uzetog, transportovanog i dostavljenog materijala sa terena referentnoj laboratoriji po tipu hitne prijave bilo je ukupno 39 i to: pet bris guše i nosa za grip za četiri više nego 2017. godine (1 brisa), po SMU do referentne laboratorije uzete briseve za laboratorijsku potvrdu gripa šalju kliničari; kao i 34 (29 uzorka brisa i 5 seruma) za Morbile, što je osam i po puta više nego 2017. godine (4) zbog nepovoljne epidemiološke situacije Morbila u Srbiji. U 2018. godini na teritorriji JBO vakcinisano je 100 zdravstvenih radnika sa jednom dozom i 127 sa dve doze MMR vakcine. U 2018. godini nema prijava Rubele kao ni u petogodišnjem posmatranom periodu (0). Za razliku od 2017. godine kada su bile dve prijave obolelih, laboratorijski potvrđeni, prijava Parotitisa (vakcinisani), u 2018 nije bilo a petogodišnji prosek je 0,80. U 2014. godini bio je prijavljen jedan postvakcinalni Parotitis, u 2015. godini imali smo prijavu jednog obolelog koji je uredno vakcinisan, 2016. godine nije bilo prijave obolelih. Za razliku od 2017. godine, kada je bilo 5 prijava bolesti od akutnog virusni hepatitisa B u 2018. godini prijavljena je dvaipo puta manje (2) i ispod je petogodišnjeg proseka (4,60). Od akutnog VHB u 2018. godini nije bilo smrtnih ishoda kao i 2017. godine (0). Hronični Hepatitisa B u 2018. godini zastupljen je sa 7 prijavljenih što je skoro dvostruko manje u odnosu na 2017. godinu (12) i incidencijom 2,38, i na petogodišnjem je proseku posmatranja (2,38). Za razliku od 2014.-2017. godine kada nije bilo smrtnih ishoda u ovoj grupi zaraznih bolesti, 2018. godine prijavljen je jedan umrli od hroničnog VHB, što je ispod petogodišnjeg prosek Mt je 0,20. Posmatrajući vakcinalni status obolelih od akutnog i hroničnog virusnog hepatitisa B, od 9 obolelih, 7 nije vakcinisano za dvoje je nepoznat vakcinalni status. U zadnjem mesecu trudnoće u 2018. godini testirano je 29,59% trudnica (609: 2058 ) na HBsAg za razliku od 2017. godine kada je testirano 43,36% trudnica, od toga 2 testa su bila HBsAg pozitivna kao i 2017. godine. U opštini Pančevo testirano 41,12% trudnica i dve su pozitivne (607:1476) I u 2018. godini sprovodila se u ZJZ Pančevo aktivna imunizacija lica u posebnom riziku protiv VHB za osobe na pripremi za dijalizu, izloženih određenim zaraznim bolestima i kod zdravstvenih radnika, akcidenata u i van zdravstva i niža je 20% u odnosu na 2017. godinu (34:41) zbog sprovođenja vakcinacije protiv VHB u domovima zdravlja kod izabranog doktora a po Pravilniku o imunizaciji. Kako je sanitarna inspekcija vršila nadzor nad sprovođenjem vakcinacije zdravstvenih radnika protiv hepatitisa B kod zdravstvenih radnika u 2018. godini došlo je do dvostrukog povećanja vakcinacije (208:103), došlo je i do smanjenja broja vakcinisanih obveznika lica u posebnom riziku (dijabetičari i pacijenti na dijalizi (50: 64)). Ako posmatramo broj lica imunizovana vakcinom protiv VHB koja su eksponirana ove godine je manje vakcinisano za 42% u odnosu na isti period posmatranja u 2017. godini (99:145) i najviše u grupi štićenika ustanova soc zaštite (86:136) što se može tumačiti da su već do sada obuhvaćeni vakcinacijom svi štićenici tih ustanova i da sada samo novoprimljene vakcinišu. Posmatrajući obuhvat vakcinacije na teritoriji Južnobanatskog okruga u 2018. godini izgleda ovako: DTaP-IPVHiB i bOPV vakcinacija 97.37%, revakcinacija u 2. godini 96.22% u 7. godini bOPV 98,59%, u 14. godini bOPV 96,89%; revakcinacija u 7. godini DT 99,45%, u 14. godini dT 97.65%; 5 Ako posmatramo pravovremenost vakcinacijom vakcinom DTaP-IPVHiB dece rođene 2017. godine koja su vakcinisana unutar prvih šest meseci ona za opštinu Pančevo iznosi 79,00% a u opštini Vršac 96.90% što je dobra pravovremenost. Obuhvat primovakcinacije MMR-vakcinacija u 2. godinije 92,80%, MMR-revakcinacija u 7. godini obuhvat je 97,39%. Revizijom vakcinalnih kartona u 2018. godini vakcinisano je 343 obveznika ( vakcinisani 265 prvom dozom, 73 revakcinisanih drugom dozom i 5 i prvu i drugu dozu). MMR-revakcinacija u 12. godini od 2011. godine nema. Ove godine nije dostignut obuhvat >95% za MMR vakcinu zbog odbijanja roditelja da se deca vakcinišu MMR vakcinom u DZ Kovin (40) i DZ Pančevo (18), što je prijavljeno sanitarnoj inspekciji (58), ali je obuhvat veći u DZ Pančevo u 2018. godini nego 2017. godine (91,25%:83,37%), dok je u DZ Kovin on manji nego 2017. godine (79,26%:86,27% ). Deo razloga ne sprovedene imunizacije MMR vakcinom do obuhvata >95% u DZ Pančevo može se smatrati i nedostatak pedijatra. Kao razlog za neimunizovanje MMR vakcinom na nivou JBO zbog medicinskih razloga prijavljeno je 118 obveznik, od toga DZ Pančevo je prijavilo 80 obveznika, DZ Kovin 16, DZ Vršac 11, DZ B. Crkva 8 i DZ Opovo 3. Ako posmatramo pravovremenost vakcinacijom MMR dece rođene 2016. godine i vakcinisana sa navršenih 12-15 meseci ona za opštinu Pančevo iznosi 64,49% a u opštini Vršac 81,90%. Od 2005. godine je počela vakcinacija protiv VHB, kao obavezna po kalendaru imunizacije. U 2018. godini obuhvat je u prvoj godini sa tri doze bio 92,48%. Ovako mali obuhvat jeste zbog nedostatka pedijatra u DZ Pančevo obuhvat je 85,85%, pa se pravovremenost nije postigla i 148 dece je dobilo dve doze vakcine ali nije odrađena kompletna vakcinacija sa tri doze vakcine. Revizijom vakcinalnih kartona propuštena godišta u JBO vakcinisano je 111 od planiranih 126 obveznika. Kao i prethodne godine i 2018. godine nemamo ni jednu prijavu Haemofilusom inflluence tip b, a incidencija petogodišnjeg prosek je 0,20. Obuhvat vakcinacije iznosi 97,37 %. Ove godine prijavljeno je 32 obolelih od TBC sa In -10,89 što je veća u odnosu na prošlu godinu (In-9,87) i ispod je petogodišnjeg proseka posmatranje (In – 11,03). U 2018. godini prijaveno je troje umrlih od TBC, (Mt-1,02) za razliku od prošle godine kada je prijavljen jedan pacijent sa smrtnim ishodom i Mt 0,34, i iznad je petogodišnjeg proseka posmatranja (Mt0,34). Obuhvat BCG vakcinacijom je ove godine bio 98.76%. U 2018. godini uvedena je imunizacija protiv oboljenja izazvanih Streptokokom pneumonijePneumokoknom konjugovanom vakcinom sa tri doze. Obuhvat je na nivou JBO 84,19% i ispod je 95%. Nedostizanje obuhvata od >95% jeste zato što je u domu zdravlja Pančevo obuhvat Pneumokoknom konjugovanom vakcinom sa tri doze 72,25%, a razlog se može naći u nedostatku pedijatra – politika odlaganja vakcinacije duže od propisanog pravilnikom o imunizaciji. I u 2018. godini odrađena je imunizacija protiv gripa. Ukupno je vakcinisano 9985 lica, prema uzrastu 59% pripada starijim od 65> godina. Od ukupnog broja vakcinisanih protiv gripa po kliničkim indikacijama je imunizovanih16,63%, dok je procentualni broj imunizovanih po epidemiološkim indikacijama stariji od 65 godina 57,51%. Po kliničkim indikacijama vakcinisano je 82,58% (8246 osoba), zatim slede zdravstveni radnici 10,61% (1060 osoba); ustanove socijalne zaštite 5,62% (561osoba) i gerontološki centri 1,18% (118 osoba). Ostalo je 7 neutrošenih doza vakcine protiv gripa u DZ Pančevo. Od početka nadzora za sezonu 2017/2018 do 20.05.2018. godine od strane ZJZ Pančevo iz 5 uzorka od pacijenata sa oboljenjem sličnim gripu, laboratorijski je potvrđena infekcija virusom gripa B kod 3 pacijenata, a kod jednog Respiratorni sincicijalni virus. Od strane Infektivno odeljenje OB Pančevo iz četiri uzorka od hospitalizovanih pacijenata sa oboljenjem sličnim gripu, laboratorijski je potvrđeno kod dva pacijenta infekcija virusom gripa B, a jedan virusom gripa A(H1) koji je bio sa smrtni ishod koji se može povezati sa oboljevanjem od gripa. 6 Područje Južnobanatskog okruga, kao i teritorija Vojvodine karakteriše se endemičnom epizootijom besnila kod divljih životinja, uglavnom lisica, a izuzetno i kod domaćih (mačka, pasa). Od 2010. do 2018. godine na teritoriji Južnobanatskog okruga nije bilo dokazanog besnila kod životinja, za razliku od 2009. godine kada je dokazano besnilo kod 8 životinja: kod 3 mačke (1mačka u opštini Pančevo, 2 mačke u opštini Alibunar); 3 psa (3-opština Alibunar) i 2 lisice (1-opština Kovin i 1- opština Alibunar). Zadnjih decenija na ovom području nije zabeležen nijedan slučaj oboljenja kod ljudi. Epidemiološka služba Zavoda za Javno zdravlja Pančevo, Infektivno odeljenje OB Pančevo i Infektivno odeljenje OB Vršac, vrše antirabičnu imunizaciju. U antirabičnoj ambulanti OB Pančevo pregledano je u 2018. godini 671 pacijenata ujedenih od životinja sumnjive na besnilo 20% više nego 2017. godine (538), a antirabičnu zaštitu primilo je 23 pacijenata HRIG i vakcinu, što je skoro dvostruko više nego 2017 (13), a kod 5 pacijenata je aplikovan samo HRIG, isto kao i 2017. godine (5). U antirabičnoj ambulanti OB Vršac pregledano je u 2018. godini 326 pacijenata ujedenih od životinja sumnjive na besnilo za 5% manje nego 2017. godine (343), a antirabičnu zaštitu primilo je 9 pacijenta HRIG i vakcinu, za tri više nego 2016. godine (6), a nije bilo pacijent koji su primili samo vakcinu za razliku od 2017. godine (2). U antirabičnoj ambulanti ZJZ Pančevo pregledano je u 2018. godini 187 pacijenat ujedenih od životinja sumnjive na besnilo za 15% manje nego 2017. godine (221). Antirabičnu zaštitu je primioo 21 pacijent i to HRIG i vakcinu, za 50% više nego 2017. godine (14) dok je jedan pacijent primio samo vakcinu. U antirabičnim ambulantama Južnobanatskog okruga pregledano je 1184 pacijenta za 7% više nego 2017. godine (1102) i 10% u odnosu na petogodišnji nivo posmatranja (1070). Kod 54 pacijenata je indikovana antirabičnu zaštita za 54% više nego 2017. godine (35) i dato je 126 doze vakcina, za 43% više nego 2017. godine (88), što se tumači nepovoljnom epidemiološkom situacijom u smislu većeg broja ujedenih pacijenata od strane mačaka nepoznatog vlasnika ( 22% ), nego 2017. godine i zbog ujeda od strane jedne kune, dva ujeda lisice i jedan ujed slepog miša. U periodu od 01.01.2018.-31.12.2018. god. u Antirabičnoj stanici OB Pančeva Infektivno odelenje dato je 32264 IJ HRIG-a, a u OB Vršac Infektivno odelenje, dato je 13710 IJ HRIG-a što je ukupno za Južnobanatskog okruga dato 45974 HRIG-a. Može se tumačiti da je za 10% bilo više broja pregleda ozleđenih pacijenata u 2018. godini uslovljenim povećanim brojem javljanja zdravstvenom sistemu svakog ozleđenog pacijenta. Antirabične stanice imaju veoma dobru saradnju sa službom Sanitacije JKP Pančevo kao i veterinarskom inspekcijskom službom svih naseljenih mesta u cilju opservacije životinja sumnjivih na besnilo. Ukupno je od strane ZJZ Pančevo odrađena je u Pasterovom zavodu kontrola imuniteta kod 21 kompletno vakcinisanih osoba. Kod 17 pacijenta zaštitna vrednost nivoa titra je bila >= 0.5IJ/ml i uspešno su vakcinisani protiv besnila a kod 3 pacijenta je bio ispod >= 0.5IJ/ml, te je zahtevalo buster dozu koja je i data i posle nje odrađen je nivo titra koji je bio zadovoljavajući kod dva pacijenta. Kod jednog pacijenta titar antitela nije bio zadovoljavajući te su aplikovane dve doze antirabične vakcne i ponovo urađena kontrola imuniteta gde je zaštitna vrednost nivoa titra je bila >= 0.5IJ/ml i uspešno je vakcinisan protiv besnila Kod petero kompletno vakcinisanih pacijenta nije rađena kontrola imuniteta, pozivani više puta ali se nisu odazvali pozivu, a jedn pacijent (više puta pozivan) odbio je da primi buster dozu posle kontrole imunitata gde titar nije bio zadovoljavajući. U saradnji sa Pasterovim zavodom ove godine odrađeno je 8 kontrola imuniteta, kod preventivno vakcinisanih radnika JKP Higijena Kovin. Tokom 2018. godine bio je 1 zahtev za sprovođenje preventivne vakcinacije a 7 zahteva za kontrolu imuniteta kod radnika koji su ranije preventivno vakcinisani. Kod svih 8 radnika nije data ni jedna buster doza vakcina protiv besnila pošto su imali vrednost nivoa titra >= 0.5IJ/ml. U saradnji sa Pasterovim zavodom i ove godine odrađene su 4 kontrole imuniteta za JKP Higijenu Pančevo.Kod dva radnika je sprovedena vakcinacija buster dozom (jedana posle kompletno sporovedene preventivne vakcinacije i kod jedanog radnika koji je 7 ranije vakcinisan). Kod 1 radnika posle kompletno sporovedene preventivne vakcinacija odrađen je nito titra koji je bio zadovoljavajući. PORUKE: Donosioci odluka treba da kreiraju profesionalni, edukativni i socijalni sistem podjednake dostupnosti vakcina. Zdravstveni radnici treba da budu ključni izvor informacija o vakcinama za roditelje. Izgradnjom poverenja u vakcine spašavaju se životi. Svaki roditelj treba da igra ključnu ulogu u zaštiti svoje dece izborom da ih vakciniše. Svako dete zaslužuje da bude zaštićeno od vakcinama preventabilnih bolesti. Istraživači na polju vakcina spasili su milione života razvojem bezbednih i efikasnih vakcina. Radeći na tome da svako dete primi potrebne vakcine bivamo zaslužni za kreiranje budućnosti bez vakcinama preventabilnih bolesti. Vakcine štite od bolesti, spašavaju živote i stvaraju osnovu za dug i zdrav život. Vakcinacijom protiv zaraznih bolesti ne štite se samo vakcinisani, već i oni oko njih. Zahvaljujuću vakcinaciji, broj slučajeva dečije paralize je od 1988. godine redukovan za 99%. Zajedno možemo iskoreniti polio. Vakcinacijom protiv infekcije izazvane humanim papiloma virusom (HPV) možemo prevenirati 90% karcinoma grlića materice. HPV vakcina u kombinaciji sa skriningom je najefikasnija startegija u prevenciji karcinoma grlića materice. Morbile su jedna od najzaraznijih bolesti. Nevakcisana deca ispod 5 godina života su u najvećem riziku od obolevanja i komplikacija, uključujući smrtni ishod. Rubela infekcija kod trudnica može izazvati pobačaj ili kongenitalne malfomacije ploda. Vakcinacijom u detinjstvu štiti se osoba ceo život. Vakcina protiv hepatitisa B je 95% efikasna u prevenciji infekcije, razvoju hronične bolesti i karcinoma jetre uzrokovane hepatitisom B. I dalje je neophodno raditi na osnovnim strategijama dostizanja i održavanja obuhvata vakcinacije preko 95% u svim vakcinama, i time postići održavanje kolektivnog imuniteta populacije protiv zaraznih bolesti kao suštine zajedničkih napora u svim zemljama sveta.

Načelnik centra za prevenciju i kontrolu bolesti Mr sc dr Slađana Tomić Spec.epidemiologije